شركت بهره‎برداري نفت و گاز گچساران يكي از شركتهاي تابعه شركت ملي مناطق نفتخيز جنوب و شركت ملي نفت ايران است.  مأموريت اصلي  اين شركت توليد نفت، گاز و مايعات گازي و همچنين تزريق گاز بر اساس برنامه‎هاي مصوب ابلاغي بارعايت اصول صيانت از مخازن هيدروكربني مي‎باشد.  با دورانديشي‎ها و سرمايه‎گذاري انجام شده در حال حاضر مخازن گچساران و بي‎بي حكيمه كه مهمترين مخازن شركت را تشكيل مي‎دهند با استفاده از مكانيزم تزريق گاز در واقع كاراترين روش افزايش بهره‎وري اين گونه مخازن در دنيا شناخته شده مورد بهره‎برداري قرار مي‎گيرند.  این شرکت با توليد متوسط 750 هزار بشکه نفت در روز  حدود 20 درصد كل نفت توليدي كشور وظيفه مهمي را در صنعت نفت و اقتصاد ملي بعهده دارند.

توان توليد روزانه اين شرکت عبارت است از ٧٥٠ هزار بشکه نفت خام، ١١ ميليون متر مکعب گاز همراه و ٢١ هزار بشکه نفتا مي باشد. در حوزه تحت عمل اين شرکت 360 حلقه چاه ، 10 واحد بهره برداري (حوزه نفتي) و 3373 کيلومتر خط انتقال لوله قرار دارد.

اداره مركزي اين شركت از حيث جغرافيائي در استان كهگيلويه و بويراحمد واقع شده ، ليكن تاسيسات شركت در چهار استان خوزستان ، بوشهر ، كهگيلويه و بويراحمد و فارس قراردارد . همين ويژگي ، موقعيت اين شركت را در بين ساير شركتها از درجه اهميت ويژه اي برخوردار نموده است .تاريخچه و موقعيت :

 منطقه نفت خيز گچساران در سالهاي 1302 و 1303 هجري شمسي مورد مطالعه قرار گرفت . در سال 1310 عمليات حفاري براي چندمين بار آغاز شد و پس از حفر چاههاي بسيار در لايه آسماري ، بالاخره توليد نفت از مخزن گچساران از سال 1318 هجري شمسي باچاه شماره 13 آغاز شد ودر همين زمان ميزان توليد نفت به 21 هزار بشکه در روز رسيد.

برنامه هاي حفاري تا قبل از ملي شدن صنعت نفت ادامه يافت و در اين مدت به 16 حلقه چاه و 60 هزار بشکه نفت در روز افزايش يافت. پس از ملي شدن صنعت نفت، شرکت اکتشاف و توليد نفت ايران در سالهاي 36 و 1335 عمليات حفاري را بار ديگر در اين منطقه آغاز کرد. اين برنامه نيز تا سال 1345 ادامه داشت و تعداد چاههاي حفاري شده به 46 حلقه افزايش يافت. 
    ميدان نفتي گچساران در فاصله 220 كيلومتري جنوب شرقي اهواز قرار گرفته و شامل سازندهاي شكافدار آسماري و بنگستان بوده كه در جهت عمومي شمال غربي ، جنوب شرقي طاقديسهاي ميادين نفتي جنوب ايران واقع شده است . اين ميدان ، طاقديسي به طول حدود 70 كيلومتر و عرض 6 تا 15 كيلومتر است . عمده توليد نفت از سازند آسماري اين ميدان صورت  مي گيرد كه عمدتاً از سنگهاي كربناتي تشكيل شده است . اولين چاه بنگستاني كه به توليد درآمد ، چاه شماره 36 بود كه بهره برداري از آن از سال 1340 آغاز گرديد . تاريخچه بهره برداري از مخزن نشان  مي دهد كه بجز يك دوره كوتاه بين سالهاي 1330 تا 1332 ، توليد از مخزن گچساران همواره ادامه داشته و ميزان توليد نيز هميشه سير صعودي داشته است بطوريكه در سال 1353 به حداكثر ميزان خود يعني بالغ بر 940 هزار بشكه در روز رسيده است . مطالعات ميزان بهره دهي چاهها نشان مي دهد كه شاخص بهره دهي از 2 تا بيش از 500 پام / بشكه در روز متغير مي باشد كه اين اختلاف زياد بين شاخص بهره دهي چاهها ، بيانگر تاثير شديد سيستم شكافدار و تراكم شكاف ها و نهايتاً برخورد دهانه چاه با شكافها مي باشد .

مخازن و تأسيسات :

 شركت بهره برداري نفت وگاز گچساران مسئوليت توليد صيانت شده از 18 ميدان نفتي را با استفاده از 654 حلقه چاه ، 10 واحد بهره برداري ، 3 كارخانه نمكزدائي ، 11 ايستگاه تقويت فشار و تزريق گاز ، 3 مجتمع بزرگ گاز و گازمايع شامل كارخانه گازوگازمايع-900 پازنان-2 و پالايشگاههاي گازوگازمايع-1200 گچساران و 1300 بي بي حكيمه ، سيستم توليد و تزريق گاز پازنان/گچساران ،‌ سيستم گاز آغارودالان مشتمل بر 12 دستگاه ، شيرگاه و لخته گير مايع ، 5 آزمايشگاه شيميائي ، 5 واحد آبرساني ، 70 مجموعه تفكيك گر سرچاهي ، 2 مجموعه تفكيك و تقويت فشار سرچاهي ، 3 ايستگاه برق و حدود 6247 كيلومتر خط لوله 4 تا 42 اينچ را برعهده دارد . اين شركت داراي 13 مخزن در مدار مي باشد كه عمده توليد نفت به ترتيب از مخازن گچساران با حدود 478 هزار بشكه در روز ، بي بي حكيمه با حدود 108 هزار بشكه در روز و رگ سفيد-2 با حدود 66 هزار بشكه در روز صورت مي گيرد . مخازن بينك ، گلخاري ، نرگسي ، چلينگر ، پازنان-2 ، سياهمكان ، گرنگان ، سولابدر ، رودك و خويز نيز به ترتيب چهارمين تا سيزدهمين مخزن در مدار اين شركت محسوب مي شود . علاوه بر اين مخازن ، كيلوركريم ، زاغه ، ‌ چهاربيشه ، منصور آباد و كوه كاكي جمعاً با ظرفيت مجاز توليد 18 هزار بشكه در روز ، بعنوان مخازن برنامه شده اين شركت تلقي مي شوند .

توليد نفت :

 بر اساس سياست گذاري هاي كلان وزات نفت و برنامه ارائه شده از سوي شركت ملي مناطق نفتخيز جنوب ، ظرفيت توليد مؤثر (PGR ) اين شركت 707 هزار بشكه در روز در سال 85 اعلام گرديده كه با رعايت توليد صيانتي از مخازن ، ميانگين توليد واقعي اين شركت طي نيمه اول سال 85 حدود 5/754 هزار بشكه در روز بوده كه در مقايسه با PGC و پيش بيني پانزده روزه به ترتيب معادل 7/104 و 61/98 درصد تعهدات اين شركت بوده است . اختلاف اندك ميان ميزان برنامه شده و توليد واقعي نفت عمدتاً مربوط به مشكلات فني چاهها ،‌ انجام آزمايشات ،‌ تعميرات اساسي و عوامل مختلف ديگر نظير عمليات اسيدكاري ، ‌قطع برق ، ‌عدم نياز به نفت و انجام اصلاحيه ها و كارهاي تعميراتي بوده است .

از کل نفت توليدي مخازن شرکت، روزانه حدود 50 هزار بشکه نفت به پالايشگاه شيراز ارسال شده و مابقي به پايانه صادراتي جزيره خارک ارسال مي گردد. شرکت بهره برداري نفت و گاز گچساران با مجموعه تاسيسات و واحدها تابعه و در اختيارداشتن 3227 نفر شاغل در بخشهاي عملياتي و پشتيباني، بيش از 25 هزار بشکه نفت خام کشور را توليد مي کند

توليد انباشتي از مخازن تحت مسئوليت اين شرکت تا پايان سال 78 برابر 13/0278 ميليارد بشکه نفت بوده که 8/163 ميليارد بشکه آن متعلق به مخزن گچساران مي باشد. حجم نفت در جاي اوليه 104616ميليون بشکه از مجموع 41 ميدان در مدار توليد، برنامه شده و برنامه نشده بود که با 19384 ميليون بشکه بازيافت اوليه مورد انتظار، توليد مجاز تا يک ميليون و هفت هزار بشکه در روز را امکان پذير مي سازد. تزريق گاز در مخازن گچساران وبي بي حکيمه بطور متوسط روزانه 5111 ميليون فوت مکعب صورت مي پذيرد که حدودا 1115 ميليون فوت مکعب آن از طريق گاز همراه مخازن فوق و 830 ميليون فوت مکعب آن از مخزن پازنان تامين مي گردد.  
 توليد و تزريق گاز :

 بر اساس مطالعات انجام شده بيشترين بازيافت از مخازن گچساران و بي بي حكيمه زماني ميسر خواهد بود كه تزريق گاز دراين مخازن انجام پذيرد و در اين راستا از سال 1356 تا كنون گاز گنبدي مخزن پازنان پس از فرآورش در كارخانه گازوگازمايع-900 از طريق خط لوله 26 اينچ انتقال گاز در ميدان گچساران تزريق مي گردد كه طي نيمه اول سال 1385 روزانه حدود 1/297 ميليون فوت مكعب گاز همراه نفت مخزن گچساران جمع آوري شده كه پس از فرآورش در 4 ايستگاه تقويت فشار ضعيف و مايع گيري و شيرين سازي در پالايشگاه گازوگازمايع-1200 ، ‌5/137 ميليون فوت مكعب از آن به اضافه 2/700 ميليون فوت مكعب گاز گنبدي پازنان در 17 حلقه چاه تزريق شده است . در مخزن بي بي حكيمه نيز از آبان ماه سال 1374 تا كنون تزريق گاز آغاز گرديده كه طي نيمه اول سال 85 روزانه حدود 31/178 ميليون فوت مكعب گاز همراه نفت ميادين رگ سفيد و بي بي حكيمه جمع آوري شده و پس از فرآورش در 4 ايستگاه تقويت فشار ضعيف (ايستگاه رگ سفيد-1 در شركت آغاجاري ) ،‌مايع گيري و شيرين سازي در پالايشگاه گاز و گازمايع-1300 و فشارافزائي در ايستگاه تقويت فشار قوي سياهمكان ،‌67/56 ميليون فوت مكعب از آن باضافه حدود 83/70 ميليون فوت مكعب در روز گاز گنبدي مخزن پازنان در 4 حلقه چاه تزريق شده است .

گاز بعنوان يك انرژي استراتژيك و سرمايه ارزشمند ملي ، يكي ديگر از نعمتهائي است كه به حد وفور در اختيار ملت بزرگ ايران قرار دارد . بطوريكه كشور ما از حيث ذخاير گاز ، مقام دوم را در جهان داراست . ذخائر عظيم گازي در شركت بهره برداري نفت وگاز گچساران نيز از موقعيت ممتازي برخوردار است . درنيمه اول سال 1385 بيش از 88 ميليارد فوت مكعب گاز همراه و 166 ميليارد فوت مكعب گاز گنبدي پازنان-2 ،‌ توليد و پس از جمع آوري و فرآورش در 22 حلقه چاه مخازن گچساران و بي بي حكيمه تزريق شده است .

توليد گاز مايع و نفتا :

 علاوه بر توليد نفت و گاز ، گازمايع و نفتا نيز از ديگر توليدات با ارزش اين شركت است كه در مجتمعهاي پالايشگاهي گازوگازمايع-1200و1300 گچساران و بي بي حكيمه و مجتمع گازوگازمايع-900 پازنان-2 توليد مي شود .

نفتا به مايعات سنگين گازي اطلاق مي شود كه پس از فرآورش گازومايعات گازي در مجتمع گازوگازمايع-900 بدست مي آيد . اين محصول بعنوان خوراك مجتمع پتروشيمي بوعلي سينا استفاده مي شود و در نتيجه ارزش افزوده بسيار بيشتري را ايجاد مي نمايد .

گازمايع يا NGL نيز پس از شيرين سازي گازهاي ترش دريافتي از واحدهاي تقويت فشار و تزريق گاز در مجتمعهاي پالايشگاهي 1300/1200 و طي فرآيندهاي خاص آبزدايي ، ايجاد سرمايش با استفاده از سيكل تبريد پروپان ونهايتاً پايين آوردن درجه حرارت سيال تا 30- درجه سانتي گراد توليد و جهت تأمين بخشي از خوراك مجتمعهاي پتروشيمي بندرامام ارسال مي گردد

ميدان هاي نفت و گاز

شركت بهره برداري نفت وگاز گچساران روزانه بطورمتوسط 750 هزاربشكه نفت نفت از12 مخزن در مدار توليد مي نمايد . اين ميادين عبارتند از گچساران ، بي بي حكيمه ، بينك ، پازنان ، رگ سفيد ، نرگسي ، سياهمكان ، گلخاري ، چلينگر، گرنگان ، خويز ورودك  .

عمده توليد اين شركت ازمخزن گچساران صورت مي گيرد كه روزانه به حدود 480 هزاربشكه بالغ مي گردد. مخازن بي بي حكيمه رگ سفيد ، بينك نيز به ترتيب مهمترين مخازن نفتي اين شركت محسوب مي شود . مخزن پازنان نيزيكي ازمخازن اين شركت است كه عمدتاً بلحاظ وجود منابع عظيم گازي وتأسيسات مرتبط با آن از اهميت زيادي برخورداراست .

ميانگين توليد گازگنبدي ازمخزن پازنان حدود يك ميليارد فوت مكعب درروز است كه پس ازتبديل بخشي ازآن به نفتا كه يك محصول باارزش مورد استفاده مجتمع پتروشيمي بندرامام است ، بخش عظيمي ازآن درميادين گچساران و بي بي حكيمه تزريق مي شود .

از سوي ديگرنفت توليدي نيز داراي حجم عظيمي گازغني است.   مجموع گازهاي توليدي همراه نفت ميادين گچساران وبي بي حكيمه به حدود 500 ميليون فوت مكعب درروز بالغ مي شود . اين گازها نيز پس ازفشارافزايي ومايع گيري درمجتمع هاي پالايشگاهي ، به تعدادي ازچاههاي نفتي تزريق مي شوند .

تاسيسات بهره برداري

گازهاي حاصل از عمليات تفكيك واحد هاي بهره برداري گچساران ، بي بي حكيمه ، بينك ، پازنان 2 و رگ سفيد 2 از طريق ايستگاههاي تقويت فشار ضعيف گاز كه در جوار اين واحد ها احداث گرديده اند جمع آوري و به منظور تهيه خوراك ايستگاههاي فشار قوي گاز دشتگز و سياهمكان و كارخانه هاي گاز وگازمايع 900، 1200، و1300 مورد استفاده قرار ميگيرند  و از اين طريق ميتوان گفت كه واحد هاي بهره برداري يا ايستگاهها و كارخانه هاي ياد شده ، در ارتباط عملياتي مي باشند .  برق مورد استفاده واحد هاي بهره برداري از طريق شبكه سراسري تامين و درمقاطع كوتاه قطع برق ، از مولد هاي اضطراري استفاده مي گردد . نيروي محركه تلمبه هاي نفت عمدتا" توربين هاي گازي ميباشند كه بعضا" دركنارآنها تلمبه هاي برقي نيز مورد استفاده قرارميگيرند . واحد بهره برداري نرگسي كلا" داراي الكتروپمپ بوده و فاقد توربين مي باشد و نفت واحد هاي بهره برداري شماره يك گچساران ، شماره 2 بي بي حكيمه و بينك بدليل واقع شدن كارخانه بر روي ارتفاعات بدون نياز به تلمبه به سمت تلمبه خانه گوره در جريان ميباشد .  نفت توليدي واحد علاوه بر تفكيك گازهاي همراه از نظر نمك و هيدروژن سولفوره نيز كنترل كيفي گرديده و به صورت استاندارد جهت مصارف پالايشگاهي و صدور مورد استفاده قرارمي گيرد .

 واحد بهره برداري شماره 1 گچساران

اين واحد در جنوب شرقي و در فاصله20 كيلومتري شهرستان گچساران واقع و داراي ارتفاع 3221 پا از سطح دريا ميباشد و در سال 1311 هجري   شمسي به بهره برداري رسيده  است .

 اين واحد با ظرفيت توليد 245000 بشكه نفت در روز ، روزانه مقدار157000 بشكه نفت از تعداد 67 حلقه چاه را فرازآوري و تفكيك مي نمايد .

حاصل اين تفكيك مقدار نفت ذكر شده است كه از طريق تلمبه خانه گوره جهت صدور به پايانه خارگ انتقال مي يابد و 104  ميليون فوت مكعب گاز در روز كه تحويل ايستگاه تقويت فشار گاز شماره يك گچساران ميگردد . تامين خوراك پالايشگاه شيراز در حدود 40 هزار بشكه در روز نيز بر عهده اين واحد مي باشد نفت اين واحد نيز از نوع سنگين با وزن مخصوص 8706/0 است .

 واحد بهره برداري شماره 2 گچساران

اين واحد در جنوب شرقي شهرستان گچساران در فاصله 15 كيلومتري واقع و داراي ارتفاعي معادل 2194 پا از سطح دريا ميباشد و در سال 1341 هجري شمسي مورد بهره برداري قرار گرفته است .

ظرفيت اسمي واحد 245000 بشكه در روز و هم اكنون روزانه مقدار79 هزار بشكه نفت از تعداد 53 حلقه چاه را جمع آوري و پس از تفكيك گازهاي همراه به مقدار61 ميليون فوت مكعب در روز كه تحويل ايستگاه تقويت فشار گاز شماره 2 گچساران ميگردد ، نفت توليدي جهت صدور به تلمبه خانه گوره پمپاژ مي شود . نفت اين واحد از نوع سنگين با وزن مخصوص 8690/0 است .

   واحد بهره برداري شماره 3 گچساران

اين واحد در جنوب غربي و در فاصله 15 كيلومتري از شهرستان گچساران واقع و داراي 1724 پا ارتفاع از سطح دريا بوده و درسال 1342 شمسي به بهره برداري رسيده است .

  ظرفيت اسمي واحد 380 هزار بشكه در روز و در حال حاضر روزانه مقدار88 هزار بشكه نفت در روز از تعداد 57 حلقه چاه را جمع آوري و پس از تفكيك گاز به سمت تلمبه خانه گوره به منظور صدور ، پمپاژ مي نمايد . گازحاصل از مراحل تفكيك به ميزان 62 ميليون فوت مكعب در روز تحويل ايستگاه تقويت فشار ضعيف شماره 3 گچساران مي گردد . نفت اين واحد از نوع سنگين و داراي وزن مخصوص 8690/0 است .

واحد بهره برداري شماره 4 گچساران

اين واحد در فاصله 35 كيلومتري شهرستان گچساران در سمت جنوب غربي آن بر سرراه گچساران / بهبهان واقع گرديده است . ارتفاع از سطح دريا1450 پا و در سال 1355 هجري شمسي به بهره برداري رسيده است .

واحد مزبور با ظرفيتي معادل 220 هزار بشكه در روز در حال حاضر روزانه مقدار 158 هزار بشكه نفت از تعداد 81 حلقه چاه را فرازآوري و گازهاي همراه را طي چند مرحله تفكيك جدا نموده و نفت مورد نظر را به منظور صدور به تلمبه خانه گوره پمپاژ مينمايد . گازهاي حاصل از عمليات تفكيك به ميزان 86 ميليون فوت مكعب در روز تحويل ايستگاه تقويت فشار ضعيف گاز شماره 4 گچساران مي گردد . نفت اين واحد از نوع سنگين با وزن مخصوص حدود 8693/0 مي باشد .

واحد بهره برداري شماره 1 بي بي حکيمه

اين واحد در شرق شهرستان گچساران و در فاصله 110 كيلومتري از اين شهر واقع و داراي  ارتفاعي معادل1258 پا از سطح دريا مي باشد و در سال 1343 هجري شمسي مورد بهره برداري قرار گرفت .

  ظرفيت اسمي اين واحد 150 هزاربشكه در روز بوده و در حال حاضر روزانه مقدار39 هزار بشكه نفت سنگين و 19 هزار بشكه نفت سبك از 52 حلقه چاههاي ميادين بي بي حكيمه ، گرنگان ، چلينگر و سولابدر توليد و عمليات تفكيك گازهاي همراه را از نفت بر عهده دارد . نفت حاصل از عمليات اين واحد به صورت سبك و سنگين جداگانه به طرف تلمبه خانه گوره پمپاژ و گازهاي حاصل از مراحل مختلف تفكيك به ميزان 52 ميليون فوت مكعب در روز تحويل ايستگاه  تقويت فشار گاز شماره يك بي بي حكيمه مي گردد .اين واحد بدليل بعد مسافت به صورت طرح اقماري هفت روزه و در دو نوبتكاري روز و شب اداره ميگردد . وزن مخصوص نفت سبك و سنگين واحد به ترتيب 8333/0 و 8715/0 مي باشد .

واحد بهره برداري شماره 2 بي بي حکيمه

اين واحد در فاصله 70 كيلومتري شهرستان گچساران و در جنوب اين شهرستان بر سر راه شهرستان گناوه از استان بوشهر واقع و ارتفاع آن از سطح دريا معادل 1115 پا و در سال 1346 هجري شمسي به بهره برداري رسيده است .

 ظرفيت اسمي اين واحد 155 هزار بشكه در روز و درحال حاضر روزانه مقدار67 هزار بشكه نفت از چاههاي ميادين بي بي حكيمه و سياهمكان به تعداد 45 حلقه را فرآورش نموده و پس از تفكيك گازهاي همراه ، نفت حاصل به تلمبه خانه گوره پمپاژ و گازهاي همراه به ميزان 53 ميليون فوت مکعب در روز به ايستگاه تقويت فشار گازشماره 2 بي بي حكيمه انتقال مي يابد . نفت اين واحد از نوع سنگين با وزن مخصوص 8716/0 مي باشد .

دول    1-5     : مشخصات واحد هاي بهره برداري صنعت نفت استان کهکگيلويه و بوير احمد در سال 1386

ماخذ : شرکت بهره برداري نفت و گاز گچساران

 واحد بهره برداري بينک

اين واحد در فاصله 120 كيلومتري شهرستان گچساران و30 كيلومتري شهرستان گناوه در استان بوشهر واقع و ارتفاعي معادل 910 فوت از سطح دريا را دارا مي باشد . واحد مزبور در سال 1346 هجري شمسي به بهره برداري رسيده است .

ظرفيت اسمي اين واحد 70 هزار بشكه در روز و درحال حاضر روزانه مقدار41 هزار بشكه نفت از 14 حلقه چاههاي ميادين بينك و گلخاري را جمع آوري و پس از تفكيك گازهاي همراه به تلمبه خانه گوره ارسال و گازهاي حاصل را به ميزان 5/13 ميليون فوت مكعب در روز به ايستگاه تقويت فشارگاز بينك تحويل مي دهد . نفت اين واحد از نوع سنگين با وزن مخصوص 8746/. مي باشد .

   واحد بهره برداري نرگسي

اين واحد در فاصله240 كيلومتري گچساران و در جنوب شرقي اين شهرستان در فاصله 35 كيلومتري شهرستان برازجان در استان بوشهر واقع و بدليل بعد مسافت به صورت طرح اقماري هفت روزه و در دو شيفت صبح  و شب اداره مي گردد . ارتفاع واحد از سطح دريا برابر400 پا و در سال 1376 به بهره برداري رسيده است .

ظرفيت اسمي اين واحد برابر 18 هزار بشكه در روز و درحال حاضر از همين مقدار نفت را از ميادين نرگسي و رودك جمع آوري و پس از تفكيك گازهاي همراه به طرف واحد بهره برداري شماره يك بي بي حكيمه پمپاژ و پس از مخلوط شدن  با نفت سبك واحد مزبور به تلمبه خانه گوره ارسال ميگردد . نفت اين واحد سبك و وزن مخصوص معادل 8312/0 دارد . گازهاي همراه در حال حاضر به دليل عدم آمادگي ايستگاه تقويت  فشار گاز كه درحال احداث مي باشد به ميزان 5/19 ميليون فوت مکعب درروز سوزانده مي شوند .

  واحد بهره برداري شماره 2 پازنان

اين واحد در فاصله 57 كيلومتري شهرستان گچساران و در جنوب غربي اين شهرستان واقع  و داراي 978  پا ارتفاع از سطح دريا مي باشد و در سال 1353 هجري شمسي به بهره برداري رسيده است .

 ظرفيت اسمي اين واحد معادل 40 هزار بشكه در روز بوده و هم اكنون روزانه 5/5 هزار بشكه نفت از تعداد 6 حلقه چاه فعال ميدان پازنان را جمع آوري و پس از مراحل تفكيك به منظور صدور به تلمبه خانه گوره ارسال مي نمايد . گازهاي حاصل از تفكيك به ميزان 5 ميليون فوت مكعب در روز به ايستگاه تقويت فشار گاز شماره 2 پازنان  تحويل مي گردد . نفت اين واحد از نوع سبك با وزن مخصوص حدود 8530/0 مي باشد . اين واحد حدود 40 هزاربشكه نفت نمكي واحد بهره برداري شماره 2 گچساران را نيز دريافت نموده و همراه با نفت توليدي خود به واحد نمكزدايي ارسال و پس از استاندارد شدن نمك ،نفت را به سمت تلمبه خانه گوره پمپاژ مي نمايد .

   واحد بهره برداري شماره 2 رگ سفيد

اين واحد درجنوب غربي شهرستان گچساران و در فاصله 105 كيلومتري از اين شهر واقع و داراي  563 فوت ارتفاع از سطح دريا و در سال 1352 هجري شمسي به بهره برداري رسيده است .ظرفيت اسمي اين واحد 150 هزار بشكه در روز مي باشد كه هم اكنون روزانه 69500 بشكه نفت از 40 حلقه چاه ميدان رگ سفيد را جمع آوري و پس از تفكيك گازهاي همراه به تلمبه خانه گوره پمپاژ مي نمايد . گازهاي حاصل از عمليات تفكيك به ميزان 42 ميليون فوت مكعب در روز به ايستگاه تقويت فشار گازشماره 2 رگ سفيد انتقال مي يابد . نفت واحد از نوع سنگين داراي وزن مخصوص 8845/0 مي باشد .

تأسيسات تقويت فشار و تزريق گاز

در اثر استحصال مداوم نفت از مخازن نفتي ، به تدريج فشار و انرژي طبيعي چاهها از ميان رفته و در نتيجه اين كاهش فشار و ساير عوامل ، مقدار قابل توجهي از نفت بصورت غير قابل استخراج در مخزن باقي مي ماند .

تزريق گاز درمخازن نفتي ، مناسب ترين ، عملي ترين و اقتصادي ترين روش براي بالا بردن ميزان بازيافت نفت مي باشد ، بطوري كه مطالعات انجام شده نشان مي دهد كه با تزريق گاز در مخازن گچساران و بي بي حكيمه حدود 4 ميليارد بشكه بازيافت ثانويه نفت ميسر مي باشد .

در شركت بهره برداري نفت وگاز گچساران 9 ايستگاه فشار ضعيف و 2 ايستگاه تقويت فشار و تزريق گاز فشار قوي وجود دارد كه در جوار كارخانه هاي بهره برداري احداث شده اند .

اين ايستگاه ها عبارتند از : ايستگاههاي تقويت فشار گاز شماره 3،2،1و4 گچساران ، ايستگاه هاي تقويت فشار گاز بي بي حكيمه-1و2 ،‌ايستگاه تقويت فشار رگ سفيد-2 و بينك و ايستگاههاي تقويت فشار و تزريق گاز فشار قوي گچساران و سياهمكان.

 ضمناً ايستگاه تقويت فشار گاز نرگسي در مجاورت واحد بهره برداري نرگسي در حال احداث مي باشد .

گازهاي مورد نياز تزريق در شركت بهره برداري نفت وگاز گچساران از دو طريق تأمين مي گردد :

الف-     جمع‌آوري وفشارافزائي گازهاي همراه نفت درايستگاههاي‌تقويت‌فشاروتزريق گاز‌:

 نفت استخراج شده از ميادين نفتي معمولاً حاوي مقادير زيادي هيدروكربورهاي سبك مي باشد كه اصطلاحاً گازهاي همراه ناميده مي شود . اين گازها در شرايط دما و فشار محيط از نفت قابل تفكيك مي باشد و در صورت جدا نشدن موجب بروز مشكلات عديده اي در خطوط و تلمبه هاي انتقال ،‌ مخازن ، كشتي هاي نفت كش و پالايشگاه ها خواهد شد . كار جداسازي گازهاي همراه نفت ، ابتدا طي چند مرحله در تفكيك گرهاي سرچاهي و واحدهاي بهره برداري صورت مي گيرد و سپس در يك شبكه بزرگ جمع آوري و براي فشارافزائي به ايستگاههاي تقويت فشار گاز ارسال مي شود . دراين ايستگاهها گازهاي ورودي پس از تقويت فشار به ايستگاه تزريق گاز ارسال و در آنجا نيز پس از فشارافزائي مجدد به چاههاي تزريقي هدايت مي شود .

ب -       گازهاي گنبدي :

         گاز گنبدي مورد نياز تزريق ، از شبكه توليد و تزريق گاز پازنان-2 گچساران تأمين مي شود . اين شبكه در سال 1356 احداث شده و گازهاي توليدي را از 15 حلقه چاه به كارخانه گازوگازمايع-900 پازنان-2 ارسال مي نمايد . گازهاي خروجي از كارخانه گازوگازمايع-900 توسط يك خط لوله 26 اينچ به  گچساران و سياهمكان منتقل و از طريق 22 حلقه چاه در مخازن گچساران و بي بي حكيمه تزريق مي شود .

-               ايستگاه تقويت فشار شماره 1 گچساران

-               ايستگاه تقويت فشار شماره 2 گچساران

-               ايستگاه تقويت فشار شماره 3 گچساران

-               ايستگاه تقويت فشار شماره 4 گچساران

-               ايستگاه تقويت فشار قوي و تزريق گاز گچساران

-               ايستگاه تقويت فشار شماره 1 بي بي حكيمه

-               ايستگاه تقويت فشار شماره 2 بي بي حكيمه

-               ايستگاه تقويت فشار رگ سفيد 2

-               ايستگاه تقويت فشار بينك

-               ايستگاه تقويت فشار قوي و تزريق گاز سياهمكان

-               ايستگاه تقويت فشار ضعيف پازنان 2

-               منطقه تفكيك گاز پازنان 2

تاسيسات گاز و گاز مايع(NGL)

گازهاي همراه نفت داراي مايعاتي ارزشمند هستند كه در صورت جداسازي آنها مي توان خوراك مورد نياز مجتمعهاي پتروشيمي را تأمين نموده و در نتيجه كالائي با ارزش افزوده بسيار بيشتر توليد كرد .

وجود منابع عظيم گازي در گچساران وتوليد ميلياردها فوت مكعب گاز همراه و گاز گنبدي             پازنان-2 موجب شده است تا سه مجتمع عظيم گازوگازمايع-900 درمنطقه پازنان-2 و 1200 در گچساران و 1300 در سياهمكان احداث و به بهره برداري برسد .

كارخانه گاز و گاز مايع     900    

طرح ايجاد كارخانه گاز و گازمايع-900 ، بدنبال برنامه ريزي توليد تا سقف 7 ميليون بشكه نفت خام براي سالهاي 1980-1976 در سال1974 انجام گرديد .

طراحي و نصب كارخانه ، توسط شركت فلورهلند با مشاورت و نظارت شركت Shell درسال1976پايان پذيرفت .

كارخانه گاز و گاز مايع-900 به منظور فرايند قريب به1500ميليون فوت مكعب گاز در شرايط استاندارد از گازهاي گنبدي پازنان جهت تزريق به مخازن نفتي گچساران توسط شركت فلور طراحي و كارساختمان آن در سال 1375 خاتمه يافته است . اين كارخانه علاوه بر آماده سازي گاز جهت تزريق ، براساس محاسبات طراحي ، مي تواند نفتاي نيمه سنگين و گاز مايع توليد نمايد .

پس از راه اندازي كارخانه ، بعلت پاره اي از نواقص در تجهيزات اصلي و همچنين مطابقت نداشتن ميزان يون كلر موجود در گاز با ارقامي كه براي طراحي كارخانه بكار رفته است بعد از مدت كوتاهي بحالت تعطيل درآمد . با شروع جنگ تحميلي و خارج شدن پالايشگاه آبادان از رده توليد كمبود شديدي درتوليد فرآورده هاي ميان تقطير بوجود آمد . از اينرو  درسال1360 به منظور تأمين قسمتي از كمبود فرآورده هاي ميان تقطير و همچنين قابل استفاده براي تنظيم گرانروي نفت گوره بعمل آمد . ولي بعلت كاهش يافتن واردات نفت گاز از طريق بنادر ماهشهر و امام حسن و در نتيجه كاهش قابليت جذب نفتاي فوق در بهمن ماه سال1361 بر مبناي توليد نفت گاز با نقطه اشتعال 125درجه فارنهايت مورد بهره برداري كامل قرارگرفت .

 كارخانه گاز و گاز مايع   1200    

پالايشگاه گاز و گاز مايع 1200 در 15 كيلومتري غرب شهرستان گچساران در سمت جنوبي جاده گچساران – بهبهان واقع شده است . مساحت كارخانه حدود 40800 متر مربع و ارتفاع آن از سطح دريا 536 متر مي باشد.

گازهاي همراه نفت منطقه گچساران در حال حاضر پس از جمع آوري توسط ايستگاه تراكم فشار قوي به مخزن نفتي گچساران تزريق مي شود. با احداث مجتمع پالايشگاهيNGL 1200  در جوار اين ايستگاه ، گازهاي غني ترش منطقه به ميزان 260 ميليون فوت مكعب استاندارد در روز وارد واحد شيرين سازي اين مجتمع شده و پس از طي مراحل فرآيندي مايعات گازي شيرين طبق مشخصات مورد نياز مجتمع بندر امام به ظرفيت 28500 بشكه در روز توليد مي شود. مايعات گازي توليدي توسط خطوط لوله 8 و 12 اينچ به خط لوله ارتباطي خوراك مجتمع پتروشيمي بندر امام متصل مي شود. گاز سبك خروجي پالايشگاه 1200 به ميزان 210 ميليون فوت مكعب در روز به عنوان خوراك به ايستگاه تقويت فشار قوي (HPCS) جهت فشار افزايي و سپس تزريق در مخزن نفتي گچساران ارسال مي گردد.

 كارخانه گاز و گاز مايع   1300    

پالايشگاه گاز و گاز مايع 1300 ، در منطقه بي بي حكيمه در 60 كيلومتري جنوب غربي شهرستان گچساران و در سمت شرقي جاده آسفالته گچساران - بندر ديلم واقع شده است . مساحت كارخانه حدود 43900 متر مربع و ارتفاع آن از سطح دريا 82 متر مي باشد. فاصله تقريبي اين دو پالايشگاه حدود 60 كيلومتر مي باشد.

گازهاي همراه نفت بي بي حكيمه – رگ سفيد در شرايط كنوني پس از فشار افزايي در ايستگاه فشار قوي سياهمكان به مخزن نفتي بي بي حكيمه تزر يق مي شود. با احداث كارخانهNGL- 1300 در جوار ايستگاه فشار قوي سياهمكان گازهاي ترش غني به ميزان 180 ميليون فوت مكعب استاندار در روز و مايعات ترش جدا شده از گاز در لخته گيرهاي سياهمكان به ميزان 4200 بشكه در روز وارد اين مجتمع شده و مشابه كارخانه NGL-1200  پس از طي مراحل فرآيندي ، مايعات گازي به ظرفيت 23000 بشكه در روز ، طبق مشخصات مورد نياز مجتمع بندر امام توليد مي شود. مايعات گازي توليدي توسط خطوط لوله 8 و 12 اينچ به خط لوله ارتباطي خوراك مجتمع پتروشيمي بندر امام منتقل گرديده و گاز سبك توليدي به ميزان 145 فوت مكعب استاندار به عنوان خوراك ايستگاه فشار قوي سياهمكان جهت فشار افزايي و سپس تزريق در مخزن بي بي حكيمه به اين كارخانه ارسال مي گردد.

تأسيسات نمکزدايي  

نفت خام معمولاً هنگام خروج از چاه با مقداري آب نمك همراه است و درصورتيكه از نفت جدا نگردد ، باعث خوردگي و سوراخ شدن ادوات و دستگاهها ،‌ نظير خطوط لوله ، شيرآلات ، تلمبه ها ،‌ مخازن و كشتي هاي نفت كش مي شود . وجود نمك همچنين باعث رسوب و درنتيجه آسيب ديدن قسمتهاي مختلف پالايشگاه مانند برجهاي تقطير و مسدود شدن خطوط لوله دستگاههاي گرم كننده مي شود . اين عوامل موجب مي شود تا از مرغوبيت نفت توليد شده كاسته شود . براي فائق آمدن به اين مشكل وافزايش مرغوبيت نفت و در نتيجه جلب رضايت مشتري ، جداسازي آب نمك از نفت به شيوه هاي گوناگون تزريق آب شيرين جهت رقيق سازي صورت مي گيرد سپس با جداكردن اين آب در مخزن ائتلاف كننده و يا نمك گير برقي مقدار نمك محلول در نفت كاهش مي يابد .

     واحد نمکزدايي بي بي حکيمه 2

اين واحد دركنار واحد بهره برداري شماره 2 بي بي حكيمه احداث گرديده است . ظرفيت اسمي اين واحد 110 هزاربشكه در روز و هم اكنون روزانه كل نفت نمكي واحد هاي بهره برداري بي بي حكيمه يك و دو را توسط چهار دستگاه نمك گير برقي و طي عمليات تزريق آب و مواد شيميايي شيرين نموده و با نمك استاندارد تحويل مي دهد . در حال حاضر حدود 60 هزار بشكه نفت شور در اين واحد شيرين سازي مي گردد .

    واحد نمکزدايي رگ سفيد 2

ظرفيت اسمي اين واحد نيز 55 هزار بشكه پيش بيني گرديده كه در حال حاضر حدود 41 هزار بشكه نفت شور چاههاي رگ سفيد از طريق واحد بهره برداري رگ سفيد 2 به اين واحد منتقل و توسط نمك گيرهاي برقي و ثقلي تحت شرايط خاص با افزودن آب و مواد شيميايي نمك همراه نفت تا حد استاندارد تقليل مي يابد .

واحد نمکزدايي پازنان 2

اين واحد نيز نزديك واحد بهره برداري شماره 2 پازنان احداث گرديده و كل نفت واحد پازنان و نفت نمكي واحد بهره برداري شماره يك و دو گچساران را دريافت و توسط نمك گيرهاي ثقلي و برقي و طي عمليات تزريق آب و مواد شيميايي خاص ، نمك موجود در نفت را تا حد استاندارد تقليل مي دهد .

 ظرفيت اسمي اين واحد 55 هزار بشكه در روز پيش بيني گرديده است كه در حال حاضر روزانه حدود 45 هزاربشكه نفت شور در اين واحد شيرين مي گردد .

منابع :

http://www.nisoc.com

http://iranpress.ir/ebtekar/Ebtekar/News.aspx?NID=10573

http://www.nioc.ir/sub_Companies/1_nisoc/findex.html

- شرکت بهره برداري نفت و گاز گچساران